Het Europees schild voor de democratie: aanbevelingen tegen buitenlandse inmenging en desinformatie

De speciale commissie voor het Europees Democratisch Schild (EUDS) werd al in december 2024 in het Europees Parlement opgericht als opvolger van de vroegere INGE-commissies die zich bezighielden met buitenlandse inmenging. Na anderhalf jaar werk heeft de commissie een eindverslag met aanbevelingen ingediend, waarover het Parlement tijdens de plenaire vergadering in Straatsburg heeft gestemd. Rapporteur was Tomas Tobé (EPP); aan de tekst hebben ook de schaduwrapporteurs van S&D, Renew en Greens/EFA – dus van de overige drie democratische fracties – en van ECR, PfE, ESN en The Left meegewerkt; het betrof dus een verslag met volledige politieke dekking over het hele politieke spectrum.

De kern van de aanbevelingen wordt gevormd door het voorstel tot oprichting van een EU-centrum voor democratische veerkracht – een onafhankelijk expertisecentrum tegen buitenlandse informatie-inmenging en desinformatie, met een duidelijk mandaat, een budget en verplichte deelname van de lidstaten. Het verslag bestempelt Rusland als de belangrijkste externe bedreiging voor de Europese democratie vanwege hybride aanvallen op kritieke infrastructuur (cyberaanvallen, sabotage, brandstichting, spionage, signaalverstoring) en noemt als andere actoren Wit-Rusland, China, Iran en Noord-Korea. Het rapport dringt aan op uitbreiding van de sancties naar degenen die desinformatie mogelijk maken of helpen bij het omzeilen van bestaande sancties, en veroordeelt de Russische, politiek gemotiveerde „zwarte lijsten“ van EU-functionarissen, journalisten en Europarlementariërs.

Op digitaal gebied pleit het rapport niet voor nieuwe wetgeving, maar voor een consequente handhaving van de DSA en de wet inzake kunstmatige intelligentie – platforms zouden verantwoordelijkheid moeten dragen voor de bestrijding van bots die verkiezingen beïnvloeden. Wat betreft de weerbaarheid van verkiezingen wordt voorgesteld om de verkiezingsinfrastructuur aan te merken als kritieke infrastructuur, het principe „ken je donateur” in te voeren voor politieke donaties in cryptovaluta, maatregelen te nemen tegen deepfakes en misleidende advertenties, en vrouwelijke kandidaten te beschermen. Hij benadrukt ook het versterken van mediageletterdheid, het ondersteunen van een onafhankelijk maatschappelijk middenveld, het financieren van onderzoeksjournalistiek en het instellen van een „Europese paraatheidsdag“ op 24 februari – de verjaardag van de Russische invasie in Oekraïne.

De plenaire vergadering heeft de aanbeveling aangenomen met 420 stemmen voor, 220 tegen en 26 onthoudingen. Over de vier democratische fracties heerste vrijwel volledige eensgezindheid – de EVP, S&D en Renew stemden unaniem voor, de Groenen/EFA bijna unaniem. Daarentegen stemden de ECR, PfE en ESN gecoördineerd tegen – alle drie de extreemrechtse fracties stemden met een overweldigende meerderheid tegen, wat overeenkomt met het patroon waarbij een democratische consensus gepaard gaat met hevig verzet van extreemrechts.

De totale opkomst bij de stemming was hoog, ruim 92 procent van de bezette zetels – dit komt overeen met het gebruikelijke niveau bij de afsluitende stemmingen op dinsdag. Van de betrokken fracties had de extreemrechtse ESN de hoogste opkomst (meer dan 96 procent), terwijl de PfE juist de laagste opkomst had (iets minder dan 87 procent) – beide stemden echter gecoördineerd en met dezelfde interne samenhang tegen. Uit de cijfers alleen kan geen conclusie worden getrokken over de reden voor dit verschil.