Ochrona ludności w UE i gotowość w zakresie opieki zdrowotnej

Mechanizm ochrony ludności Unii stanowi wspólne europejskie ramy reagowania na klęski żywiołowe, awarie przemysłowe i inne sytuacje kryzysowe; obejmuje on również zasoby rescEU. Komisja zaproponowała jego kształt na okres budżetowy 2028–2034 i połączyła go ze wsparciem Unii na rzecz gotowości i reagowania na sytuacje nadzwyczajne związane ze zdrowiem.

Nie chodziło o ostateczne zatwierdzenie. Posłowie głosowali nad pakietem 332 poprawek do projektu Komisji, czyli nad stanowiskiem Parlamentu, a zaraz potem podniesieniem ręki postanowili odesłać dokument do komisji. Komisje te rozpoczną na tej podstawie negocjacje z Radą, tzw. trialog. Ostateczna treść rozporządzenia zostanie ustalona właśnie w ramach tych rozmów.

Najbardziej znaczącą zmianą w stosunku do projektu Komisji są środki finansowe. Komisja zakładała orientacyjny budżet w wysokości 10,675 mld euro, Parlament domaga się 12,416 mld euro w cenach bieżących, czyli 11 mld euro w cenach z 2025 r. Parlament chce jednocześnie podzielić budżet w następujący sposób: 40 % na zapobieganie, gotowość i ochronę ludności, w tym program rescEU, 40 % na zapobieganie, gotowość i reagowanie na sytuacje nadzwyczajne związane ze zdrowiem, a pozostałe 20 % pozostawić jako kwotę elastyczną, którą można przeznaczyć na dowolny z tych dwóch celów. Wprowadza również ściślejszy nadzór i audyt wydatków, w którym mają uczestniczyć Komisja, Europejski Trybunał Obrachunkowy, OLAF oraz Europejska Prokuratura, a także zasady zapobiegające sytuacji, w której ta sama działalność byłaby finansowana jednocześnie z kilku programów UE.

Ponadto Parlament rozszerza zakres mechanizmu na podejście uwzględniające wszystkie rodzaje zagrożeń (all-hazards), wyraźnie obejmujące poważne transgraniczne zagrożenia zdrowotne, a oprócz zapobiegania, gotowości i reagowania dodaje zdolność do odbudowy. Nowy artykuł nakłada na Komisję i państwa członkowskie obowiązek uwzględnienia w planowaniu ochrony ludności zagrożeń klimatycznych i prognoz, w tym zdolności rescEU oraz systemów wczesnego ostrzegania. Proponowane centrum koordynacyjne ma nosić nazwę Union Crisis Support Hub, a do mechanizmu będą mogły dobrowolnie wnosić swój wkład również organy regionalne i lokalne.

Projekt był rozpatrywany wspólnie przez dwie komisje: ds. środowiska (ENVI) oraz ds. zdrowia publicznego (SANT), dlatego też miał dwóch sprawozdawców: Leire Pajín (S&D, Hiszpania) w imieniu komisji ENVI oraz Aurelijus Veryga (ECR, Litwa) w imieniu komisji SANT. Grupa S&D w swoim komunikacie prasowym z zadowoleniem przyjęła wynik głosowania. Jej sprawozdawca pomocniczy Christophe Clergeau określił to jako ważny krok w kierunku budowania kultury gotowości, natomiast sprawozdawczyni Pajín podkreśliła, że Europa musi przewidywać zagrożenia i umieć chronić ludzi w obliczu katastrofy.

Stanowisko poparło 424 posłów, 105 głosowało przeciw, a 83 wstrzymało się od głosu. Za głosowały EPP (160 za, 1 przeciw), S&D (116), Renew (69) oraz Greens/EFA (42), czyli cała proeuropejska większość; w trzech ostatnio wymienionych grupach nikt nie głosował przeciw ani nie wstrzymał się od głosu. The Left w większości zagłosowała za (16 za, 2 przeciw), a 20 jej posłów wstrzymało się od głosu.

Przeciwko były PfE (44 przeciw, 25 wstrzymało się) oraz ESN (22 przeciw). Grupa ECR głosowała niejednolicie: 14 za, 26 przeciw i 30 wstrzymało się od głosu, mimo że z jej szeregów pochodzi współsprawozdawca Veryga. Skrajna prawica nie wystąpiła zatem jako jednolity blok. Przypominamy, że wstrzymanie się od głosu nie oznacza głosu przeciw.