Tymczasowy fundusz dla sektorów zagrożonych cłem węglowym

Posłowie do Parlamentu Europejskiego przyjęli dziś stosunkiem głosów 433 do 97 (146 wstrzymało się od głosu) swoje stanowisko w pierwszym czytaniu w sprawie wniosku dotyczącego utworzenia tymczasowego funduszu na rzecz dekarbonizacji – instrumentu towarzyszącego mechanizmowi kompensacji emisji dwutlenku węgla na granicach (CBAM). Głosowanie to dopiero rozpoczyna spór z Radą: chodzi o mandat do zbliżających się negocjacji z państwami członkowskimi, a Rada nie zajęła jeszcze stanowiska w sprawie tego konkretnego wniosku.

Fundusz ma tymczasowo wspierać europejskich producentów towarów objętych CBAM oraz złagodzić ryzyko tzw. ucieczki węglowej, czyli przeniesienia produkcji poza UE z powodu kosztów emisji. Fundusz miałby być finansowany w 25 % z dochodów państw członkowskich ze sprzedaży certyfikatów CBAM dotyczących emisji z lat 2026 i 2027, co według szacunków Komisji Europejskiej powinno przynieść około 633 mln euro. Fundusz ten stanowi odpowiedź na fakt, że UE jednocześnie do 2034 r. stopniowo znosi bezpłatne uprawnienia do emisji dla sektorów objętych CBAM – aluminium, nawozy, żelaza i stali – przez co europejscy producenci znajdują się w niekorzystnej sytuacji względem konkurencji z krajów, w których nie obowiązują porównywalne ceny emisji dwutlenku węgla.

W porównaniu z pierwotnym projektem Komisji Europejskiej z grudnia 2025 r. Parlament w sprawozdaniu Komisji Ochrony Środowiska (sprawozdawca Pascal Canfin, Renew) przeforsował dłuższe i wcześniejsze wsparcie – wypłaty już za lata 2027–2029 zamiast jednej rundy w 2028 r. – rozszerzenie grona beneficjentów o nawozy i przedsiębiorstwa, które dalej przetwarzają towary objęte CBAM, oraz inne przeznaczenie niewykorzystanych środków: zamiast zwrotu do państw członkowskich powinny one zostać przeznaczone na międzynarodowe zobowiązania klimatyczne UE wynikające z porozumienia paryskiego.

Sprawozdawca Pascal Canfin (Renew) stwierdził, że projekt rozszerza zakres produktów objętych cłem, wprowadza surowsze zasady przeciwdziałające obchodzeniu przepisów – między innymi przekierowywaniu produkcji z Chin – oraz oferuje rozwiązania dla rolników, a także program eksportowy dla europejskich przedsiębiorstw.

Za projektem zagłosowały wszystkie cztery duże frakcje demokratyczne, praktycznie jednogłośnie – S&D, Renew Europe oraz Greens/EFA bez ani jednego głosu przeciw, EPP niemal jednogłośnie za, z nielicznymi głosami przeciw i częścią posłów, którzy wstrzymali się od głosu. Przeciw opowiedziała się skrajna prawica, ale nie w sposób jednolity: ESN głosowała przeciw niemal w całości i przy pełnym udziale, podczas gdy w przypadku ECR i PfE sytuacja wyglądała inaczej – zdecydowana większość ECR wolała uniknąć głosowania, wstrzymując się, a tylko mniejszość głosowała wyraźnie przeciw, podobnie, choć w mniejszym stopniu, wstrzymała się od głosu znaczna część PfE. Skrajna prawica wystąpiła zatem jako skoordynowany blok przeciwko projektowi, ale w przypadku dwóch z trzech grup była to raczej postawa unikowa niż jednoznaczne odrzucenie.

Frekwencja w głosowaniu wyniosła 94,3% (676 z 717 posłów) – najwyższa spośród wszystkich głosowań końcowych podczas tego samego wtorkowego posiedzenia. Najwyższą frekwencję odnotowano w ESN (100 %), a najniższą w PfE (88,1 %).